Dzielenie firmy po rozwodzie
Przy podziale majątku wspólnego po rozwodzie czy przy dziale spadku wartość przedsiębiorstwa liczy się bez długów, tak jakby ich nie było.
Inaczej mówiąc, ten z małżonków, który przejmuje przedsiębiorstwo, bierze je z długami, ale w rozliczeniu jakby ich nie było. Może to się wydawać niesprawiedliwe, ale takie są zasady, a najnowszy wyrok Sądu Najwyższego je potwierdza (sygnatura akt IV CSK 53/11).
Te zasady mają chronić wierzycieli przedsiębiorstwa (dostawców, kontrahentów), a sprawa rozliczeń między byłymi małżonkami to sprawa wtórna. Kwestia ta wynikła w sprawie o podział majątku wspólnego po rozwodzie między Bernardem i Danielą R. W skład ich majątku wspólnego wchodziło sporo wartościowych składników, z których najwartościowsze było przedsiębiorstwo.
Sądy niższych instancji pozostawiły przedsiębiorstwo byłemu mężowi, przyznały mu więcej aktywów: trzy samochody, punkty sprzedaży, zapasy towarów, należności krótkoterminowe firmy. Żona dostała dwie nieruchomości, dwa auta i meble, ale w sumie około połowy tego co mąż, więc sądy orzekły jeszcze dla niej dopłatę.
Podstawowym zarzutem skargi kasacyjnej byłego męża było to, że wadliwie wyliczyły one wartość przedsiębiorstwa. Dokonały mianowicie detalicznego zliczenia wchodzących w jego skład składników, zamiast przyjąć jego wartość rynkową (w całości), a co najważniejsze, zmniejszoną o długi firmy. Zmniejszały one o połowę wartość przedsiębiorstwa, gdyby więc je uwzględnić przy podziale, Bernard R. nic nie musiałby byłej żonie już płacić.
Sąd Najwyższy nie podzielił tego rozumowania, choć nie było ono dla niego zaskoczeniem. Jak wskazał w uzasadnieniu SN, jeszcze przed kilku laty definicja przedsiębiorstwa z art. 551 kodeksu cywilnego do przedsiębiorstwa jako "zorganizowanego zespołu składników niematerialnych i materialnych" zaliczała także długi ("zobowiązania i obciążenia związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa"), obok oczywiście takich aktywów jak nieruchomości, ruchomości czy patenty i licencje. Długi jednak usunięto z tego przepisu.
Nawet jednak bez tej zmiany były małżonek nie miał szans na wygranie sporu. Wcześniej też przyjmowano w orzecznictwie wyraźnie, że przedmiotem podziału przy znoszeniu wspólności majątkowej małżonków, ale także przy dziale spadku, brane są do rozliczeń tylko aktywa. Na podstawie art. 46 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zastosowanie mają przepisy o dziale spadku (art. 1035 i nast. k.c.). Dlatego sąd dokonujący działu czy to majątku wspólnego małżonków, czy działu spadku nie ustala długów ani nie orzeka o ich spłacie – wskazuje SN.
Wolnorynkowe oszacowanie przedsiębiorstwa (netto) o tyle nie przystawałoby do tego sporu, że nie jest ono przecież na sprzedaż, ale przekazane do dalszego prowadzenia – dodaje SN.
Za długi przedsiębiorstwa powstałe przed podziałem (w okresie wspólności majątkowej) ponosi zaś odpowiedzialność oboje małżonków, a ten, który je spłaci, będzie mógł domagać się rozliczenia z drugim, ale to inny temat. Zasady te mają chronić wierzycieli przedsiębiorstwa, więc zasługują na aprobatę.
Opracował:
Dominik Marchewka
Kancelaria Adwokacka Dominik Marchewka
Jak oceniasz ten poradnik?
Dziękujemy za Twoją opinię!Twoja opinia pozwala nam tworzyć lepsze treści
Więcej poradników o adwokatach
Z uwagi na docierające do mnie od Państwa, jako moich klientów, zapytania oraz sygnały związane ze zbliżającym się wejściem w życie Ogólnego rozporządzenia o ochronie danych, postanowiłem przygotować dla Państwa zwięzły komentarz, który pomoże się Państwu odnaleźć w regulacji RODO oraz wprowadzić potrzebne zmiany w działalności Państwa przedsiębiorstwa (jednostki organizacyjnej). Staram się w nim uciec od teoretyzowania, przywołania koncepcji czy ogólników, jakich jest pełno w ogólnie dostępnych publikacjach, webinariach czy też podobnych materiałach. Na pewno nie jest to jednak możliwe w pełnym zakresie – RODO w sferach istotnych z praktycznego punktu widzenia posługuje się przede wszystkim ogólnikami właśnie, pojęciami niedookreślonymi lub klauzulami generalnymi, które będą dopiero precyzowane w czasie jego obowiązywania.
29.08.2018Z chwilą ustania wspólności majątkowej każdy z małżonków może domagać się podziału majątku. Nie jest on obowiązkowy, gdyż przepisy takiego obowiązku nie nadkładają, lecz często okoliczności sprawiają, że podział ten jest pożądany.
19.03.2019Rozwód to nerwy i stres. Można je zminimalizować. Jak? Profesjonalnym wsparciem i dobrym przygotowaniem.
25.07.2022Majątek wspólny powstaje w momencie zawarcia związku małżeńskiego przede wszystkim z mocy prawa lub w wyniku uprzednio zawartej małżeńskiej umowy majątkowej.
13.06.2022Bardzo często w ramach konsultacji prawnych w mojej kancelarii pada pytanie: Czy mam wnioskować o rozwód z wyłącznej winy współmałżonka? Problem jest o tyle złożony, że nie zawsze wina w rozkładzie pożycia wynika z zachowania jednej tylko strony. Czasami może być tak, że jeden z małżonków zdradził, bo drugi konsekwentnie odmawiał współżycia lub też po ustaleniu zdrady małżonka druga strona dopuściła się tego samego w akcie zemsty. Od konkretnego przypadku, ale też możliwości wykazania twierdzeń przed sądem będzie zależało ostateczne rozstrzygnięcie sądu.
06.04.2021