Niniejszy artykuł stanowi wstęp do tematyki upadłości konsumenckiej w formie nie likwidacyjnej, lecz układowej (umowy, porozumienia, kontraktu) między dłużnikiem a wierzycielami.

I Ogłoszenie upadłości konsumenckiej a konieczność przeprowadzenia likwidacji majątku dłużnika

Prawo upadłościowe obok upadłości likwidacyjnej przewiduje rozwiązanie alternatywne w postaci układu, który może pozwolić dłużnikowi na zachowanie części posiadanego majątku, a zwłaszcza lokalu mieszkalnego albo domu jednorodzinnego, w którym dłużnik zamieszkuje. Jednakże w przypadku układu dłużnik zasadniczo musi liczyć się z koniecznością spłaty przeważającej części swojego zadłużenia.

II Zakres umorzenia zobowiązań

O zakresie umorzenia posiadanych zobowiązań finansowych decydują bowiem nie przepisy ustawy, ale treść układu, na którą musi zgodzić się większość wierzycieli. Sam układ (umowa) jest złożonym aktem prawnym, niespotykanym poza prawem upadłościowym. Składa się na niego umowa pomiędzy dłużnikiem a wierzycielami, zawierana w formie, jaką prawo przewiduje dla podejmowania uchwał (element cywilnoprawny), oraz władcza czynność sądu w postaci orzeczenia sądu zatwierdzającego umowę (element publicznoprawny).

III Elementy niezbędne i konieczne do zawarcia układu

Dla zawarcia umowy (układu) nie jest wymagana zgoda wszystkich wierzycieli, co stanowi wyjątek od reguły, że umowa (porozumienie) obowiązuje tylko osoby (strony), które wyraziły wolę (zgodę) jej zawarcia. Samo zawarcie umowy (układu) nie skutkuje jeszcze jej ważnością między dłużnikiem i wierzycielami! Dla jej skuteczności wymaga ona bowiem zatwierdzenia umowy przez sąd, który dokonuje oceny, czy zawarte w niej propozycje zaspokojenia wierzycieli są miarodajne dla wszystkich wierzycieli.

Przepisy dotyczące upadłości konsumenckiej nie zawierają osobnej regulacji dotyczącej trybu zawierania i zatwierdzania układu, jego skutków, jak i jego późniejszej zmiany tudzież uchylenia układu. W tej tematyce odpowiednie zastosowanie – z pewnymi drobnymi odstępstwami – znajdują tu przepisy o układzie w postępowaniu upadłościowym prowadzonym dla przedsiębiorców (art. 491²³p.u.), a także przepisy ustawy – Prawo restrukturyzacyjne (art. 266f w zw. z art. 491²³p.u.).

VI Jakie wierzytelności objęte są układem (umową)?

Ten temat rozwiniemy w części II artykułu dotyczącego układu w postępowaniu upadłościowym.